۲۷ آبان ۱۳۹۸
خانه / اخبار / «میهن پرستی‌‌‌، ویژگی مهم عصر مشروطه»

«میهن پرستی‌‌‌، ویژگی مهم عصر مشروطه»

امیر احمدی

«حمد خدای را که ما ایرانیان ذلت و رقیت خود را احساس کرده و فهمیدیم که باید بیش از این بندهٔ عمر و زید و مملوک این و آن نباشیم و دانستیم که تا قیامت بارکش خویش و بیگانه نباید بود. لهذا با یک جنبش مردانه در چهاردهم جمادی الاخرهٔ سال ۱۳۲۴ هجری قمری مملکت خویش را مشروطه و دارای مجلس شورای ملی(پارلمان) نموده و به همت غیورانهٔ برادران محترم آذربایجانی ما در بیست و هفتم ذی حجهٔ ۱۳۲۴ دولت علیهٔ ایران رسماً در عداد دول مشروطه و صاحب( کنستی توسیون) قرار گرفت. دورهٔ خوف و وحشت به آخر رسید و زمان سعادت و ترقی گردید. عصر نکبت و فترت منتهی شد و تجدید تاریخ و اول عمر ایران گشت. زبان و قلم درمصالح امور ملک و ملت آزاد شد و جرا‌ئد و مطبوعات برای انتشار نیک و بد مملکت حریّت یافت»[۱] اینها توصیف روزنامه صوراسرافیل از جنبش مشروطه است که در شماره اول این روزنامه به چاپ رسید، مشروطه ای که فرمانش در ۱۴ امرداد ۱۲۸۵ خورشیدی توسط مظفرالدین شاه به امضا رسید و بدین ترتیب مجاهدت مشروطه خواهان به ثمر نشست و فصلی نو از تاریخ ایران آغاز شد و به قول روزنامه صوراسرافیل «اول عمر ایران گشت» اما تقدیر چنین بود که پس از مرگ مظفرالدین شاه، جانشین او،محمدعلی شاه، که می بایستی پایبند به مشروطه می بود با آن مخالفت ورزد و در پی تعطیلی آن برآید. مشروطه خواهان این بار هم دست از آرمانهای خود نکشیدند تا جاییکه توانستند از «استبداد صغیر» نیز عبور کنند.

در این نوشتار قصد نداریم روایتی تاریخی از مشروطه ارائه کنیم بلکه با آوردن مثالهایی از طیف های مختلف مشروطه خواهان به یکی از مهمترین ویژگی عصر مشروطه یعنی «میهن پرستی» در نزد مشروطه خواهان می پردازیم زیرا به باور ما مهمترین ویژگی عصر مشروطه عشق به ایران است بطوریکه می توان گفت وطن پرستی یکی از ارکان مهم مشروطه خواهی است. پرواضح است که در اینجا نمی توان به تمام مصادیق این موضوع در بین مشروطه خواهان پرداخت زیرا از توان این نوشتار خارج است بنابراین به ذکر چند نمونه اکتفا خواهیم کرد.

در بین مبارزین مشروطه خواه، وطن پرستی به حد اعلی‌‌ٰ وجود داشت اما در این میان، ستارخان و داستان پاسخ دندان شکنش به کنسول روس نمونه ای شورانگیز است.او درجواب کنسول روس که از او خواسته بود پرچم روس را بر سر خانه اش نصب کند تا درامان باشد گفته بود:«من می خواهم هفت دولت زیر بیرق ایران باشد، شما به من میگویید بروم زیر بیرق روس؟ امکان ندارد». این پاسخ تنها به کنسول روس نیست بلکه پاسخی به تمام ایران ستیزان علی الخصوص قبیله گران پانترک نیز هست، همان عده بسیار قلیلی که «من تورکم،من تورکم» راه انداخته و ضمن بریدن از هویت اصلی خویش، بیرق بیگانه به دست می گیرند و در ورزشگاهها شعارهای ضد ایرانی سر میدهند. ستارخان به معنای واقعی وطن پرست بود و ازهمین رو ازمجلس شورای ملی به حق لقب «سردار ملی» را دریافت کرد.

 دربین شاعران و نویسندگان، اشعار و نوشته هایی با مضامنین میهن پرستی و عشق به ایران به وفور یافت می شود بطوریکه حتی ذکر نام آنها در اینجا ممکن نیست. شاعران با سرودن اشعار و نویسندگان با نوشتن نوشته هایشان ویژگی مهم این عصر را بازتاب دادند و نقش مهمی در جنبش مشروطه خواهی داشتند. این جمله ی عارف قزوینی آینه تمام نمای افکارمیهن پرستانه در بین شاعران و نویسندگان عصر مشروطه است: «تمام بهشت را با یک وجب از خاک مملکتم ایران، معاوضه نخواهم کرد»[۲]

تاکید بر میهن پرستی و عشق به ایران در بین مطبوعات عصر مشروطه هم کاملا مشهود است.روزنامه «صوراسرافیل»، یکی از روزنامه های معروف آن زمان در توضیخ مرام و خط مشی خود می نویسد:«…ما نیز با عدم لیاقت و بضاعت مزجا‌ه قلم برداشته که به خواست خدا شاید بتوانیم به دین و دولت و ملت خود خدمتی کنیم و با این بنای آب و خاک موروثی که با خون پدران و نیاکان ما عجین و سرشته است ابراز ارادتی نماییم…»[۳]

جالب توجه است که حتی مطبوعات ویژه زنان هم در این عصر سرشار از مضامین میهن پرستانه هستند. روزنامه «زبان زنان» در شماره ۳۱ ام در نوشتاری جالب توجه می نویسد:«…چنانچه سابقاً گفتیم یکی از راههایی که اسباب بیداری ملت ایران را فراهم می سازد، نطق و نگارش وطن پرستان واقعی مملکت است…سه گروه یعنی مستبدین و دزدان و دشمنان ایران، دارای یک روش هستند البته مستبدین بر ضد آزادیخواهان و دزدان بر علیه پاکان و دشمنان[ایران] به نابودی وطن پرستان کوشش دارند. یقیناً این سه جمعیت از حیث زور، پول و میادین کار قوی و توانا می باشند. بزرگترین کوشش اینان عوام فریبی است و همیشه سعی دارند که چشم و گوش بسته بمانند و افکار سران ملت، آزادیخواهان و وطن پرستان نه از نگارش و نه از طریق نطق میدان نکنند و همیشه در رعب و فشار خفه و خاموش افتاده باشند، تا خودشان توانسته باشند که ناحق را حق جلوه بدهند» این روزنامه با خطاب قراردادن وطن پرستان مطلب خود را اینگونه ادامه می دهد:« ای وطن پرستان واقعی!…ما اینک با صدای بلند خطاب به همه مستبدین و دزدان و دشمنان کرده و می گوییم: ما را عشق وطن، آرزوی پرورش مشروطیت ایران و افتخار خدمت در نگهداری استقلال با معنی ایران به میدان دواند…ما از کشته شدن باک نداریم و بلکه به فدا شدن در راه وطن و ملت آزاد خود افتخار می کنیم. زنده باد ایران، نیست باد استبداد، نابود باد دشمنان ایران»[۴] در شماره دیگری از این روزنامه آمده است:«همین قدر می گوییم که دشمنان ما ناچار قوی پنجه هستند!!…اگر گمان می کنند می توانند ما را مجبور کنند که از طریقه خوشبختی ایران چشم بپوشیم و دروغها بنویسیم و یا راستها را نگوییم و تعریف های بیجا کنیم و امثالهم، اینها همه خیالات خام است ما ایران را می پرستیم»[۵]

همانگونه که مشاهده می شود در بین قشرهای مختلف مشروطه خواه عنصر میهن پرستی وجود دارد و مشروطه خواهی و میهن پرستی پیوندی جدایی ناپذیر دارند. علت این امر هم روشن است ملی گرایی ایرانی کاملا متفاوت و حتی در بعضی مواقع متضاد با مفهوم ناسیونالیسم در غرب است.

پی نوشت ها:

۱- روزنامه صوراسرافیل، شماره اول، صفحه اول، ۱۴ دیماه ۱۲۷۶ایزدگردی پارسی

۲- آجودان، ماشاءالله(۱۳۸۳)، یا مرگ یا تجدد، تهران، صفحه ۲۳۷

۳- روزنامه صوراسرافیل، همان

۴ـ ببران، صدیقه، نشریات ویژه زنان، انتشارات روشنگران و مطالعات زنان، ۱۳۸۱، تهران، صفحه۵۳-۵۰

۵- ببران، همان کتاب، صفحه ۵۴-۵۳

image_print

همچنین

در نشست حماسه دفاع «از حماسه جنگ چالدران تا دفاع مقدس» مطرح شد؛

نشست حماسه دفاع «از حماسه جنگ چالدران تا دفاع مقدس» چهارشنبه ۱۰ مهر ۱۳۹۸ با …