۲۹ آبان ۱۳۹۸
خانه / تاریخ / از ایده پیمان عدم تجاوز منطقه‌ای تا اتحادیه کشورهای وارث تمدن ایران؛

از ایده پیمان عدم تجاوز منطقه‌ای تا اتحادیه کشورهای وارث تمدن ایران؛

کنفدراسیون ایرانی

وطن یولی: دکتر ظریف وزیر امور خارجه کشورمان در سفر به عراق پیشنهادی مبنی بر امضای تعهدنامه عدم تجاوز بین ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس را مطرح کرد. این پیشنهاد نظامی و امنیتی که می‌تواند ضمن رفع بسیاری از اختلافات منطقه‌ای زمینه گسترش اعتماد و پیوند در غرب آسیا را فراهم کند می‌تواند گام نخست پیمان‌های مستحکم‌تری نیز باشد و در حالی که منطقه و کشور ما نیازمند چنین پیمان های اتحاد است طرح موضوع فدرالیسم برای ایران درک وارونه و اشتباه از فدراسیم است. فدرال در لغت به معنی اتحاد و پیمان است و در حقوق بین الملل به اتحاد چند واحد سیاسی جدا از هم برای تشکیل واحد قدرتمندتر اطلاق می‌شود به عبارت دیگر فدرالیسم یعنی وصل و به هم پیوستن دولت‌های جدا از یکدیگر و نه جدایی دولت متمرکز.

پیشنهاد فدرالیسم برای ایران می‌تواند با اتحاد سرزمین‌های جدا شده از ایران و تشکیل کنفدراسیون با ایران در عین حفظ استقلال داخلی محقق شود.

تفاوت فدرالیسم و کنفدراسیون

فدرالیسم از ریشه لاتین فویْدوس (به لاتین: foedus) یا foederation به معنای اتحاد یا قرارداد یا توافق و پیمان، یک مفهوم سیاسی است که در آن گروهی از واحدها (ایالات، استان‌ها، کشورها و…) به یکدیگر متعهد شده‌اند و به نمایندگی از آنها یک حکومت مرکزی وجود دارد. کنفدراسیون اتحادیه‌ای مرکب از چند ایالت خودمختار یا کشور است که با حفظ حاکمیت خود برای نیل به اهداف مشترک، امور سیاست خارجی و دفاعی را در یکی از ایالت‌ها یا کشورها متمرکز می‌کنند. کنفدراسیون بر خلاف فدراسیون، دارای یک قدرت مرکزی نیست که بر شهروندان همه دولت های متحد فرمانروا باشد، دولت های عضو، در سیاست داخلی و خارجی خود آزادند.

دولت کشور ها در کنفدراسیون (اتفاق) شخصیت حقوقی بین الملی خود را از دست نمی دهند.ولی در فدرالیسم(اتحاد) شخصیت حقوقی بین المالی را از دست می دهند. تابعیت در کنفدراسیون مستقل است ولی در فدرالیسم تابعیت با دولت مرکزی شناخته می شود.

تفاوت کنفدراسیون با فدراسیون از یک جهت این است که در فدراسیون کشورهاى خودمختار میزانى از حاکمیت خود را در اختیار حکومت مرکزى مى‌گذارد و ایالت‌هاى خودمختار حق جدا و مستقل شدن را ندارند، در حالى‌که در کنفدراسیون ایالت‌ها یا کشورهاى عضو، اختیار گسترده‌اى دارند. مانند مالزى که متشکل از فدراسیون نه پادشاهى مالایا در اتحاد قانونى با کشورهاى صباح و ساراواک است. اگر ایده اصلى کنفدراسیون اروپا (اتحادیه اروپا) واقعیت پیدا کند، چیزى شبیه فدراسیون ایالات متحده آمریکا نخواهد بود، بلکه گونه کاملاً نوینى از حکومتش را در جهان بشرى معرفى خواهد کرد.

ایالات متحد آمریکا پیش از آن که به صورت فدراسیون درآید از ۱۷۷۸ تا ۱۷۸۷ کنفدراسیون بود، آلمان از ۱۸۱۵ تا ۱۸۶۶ و هلند از ۱۵۸۰ تا ۱۷۹۵ به صورت کنفدراسیون بودند. کشورهای عضو کنفدراسیون در روابط بین‌المللی به صورت کشورهای جداگانه اما هماهنگ حرکت می‌کنند و جنگ را میان خود ناروا می‌دانند و آن را جایز نمی‌شمارند و معمولاً قسمتی از وظایف دولت‌های متحد به یک کمیته مرکزی واگذار می‌گردد.

کنفدراسیون بر خلاف حکومت فدرال بر اساس توافق برای هدفهای معینی به وجود می آیند و قدرت اجرایی مرکزی فقط از نمایندگان زیرمجموعه ها تشکیل می شود و برخلاف دولت فدرال، قدرت اجرایی و حکومت مرکزی ضعیفی دارد. به عنوان مثال می توان از حکومتهای کنفدراسیون سوییس از فاصله سالهای ۱۲۹۱ تا ۱۸۴۷ و نیز تاحدودی اتحادیه اروپا به عنوان مظهر حکومتهای کنفدراسیون نام برد.

کنفدراسیون ایران و قفقاز

ایده تشکیل اتحادیه منطقه‌ای در غرب آسیا از ایده‌های ممکن و مطلوب برای این سرزمین آشفته است و می‌تواند پاسخگویی بسیاری از مشکلات دامن گیر منطقه باشد. در جریان جنگ جهانی اول و کنفرانس صلح ورسای نمایندگان جمهوری مستاجل آذربایجان در پاریس پیشنهاد کنفدراسیون ایران و جمهوری آذربایجان را مطرح کردند و این موضوع با انگلیس پیروز اصلی جنگ جهانی اول نیز مطرح شد اما موقعیت ضعیف ایران و تلاش برای تخلیه ایران از نیروهای اشغالگر خارجی مانع از اجرای جدی این ایده بود.

ایده کنفدراسیون ایران- افغانستان

محمدظاهر شاه پادشاه افغانستان به واسطه اختلافات مرزی با پاکستان و هندوستان و احساس خطر از سوی شوروی مایل به اتحاد با ایران بود و این پیشنهاد را مطرح کرد و در نوروز سال ۱۳۳۹، سردار محمدداوود صدراعظم وقت افغانستان به ایران آمد تا دربارهٔ این موضوع بررسی‌های تازه‌ای صورت گیرد. مارشال ایوب خان – رئیس‌جمهور پاکستان در سال ۱۳۴۱ خورشیدی برابر با ۱۹۶۲ میلادی خطاب به یک اجتماع بزرگ در کویته گفت: «افغانستان، ایران و پاکستان در بین دو قوه بزرگ یعنی اتحاد شوروی و هند قرار گرفته‌اند و نظر به این وضع برای بقای این سه کشور برادر، اتحاد با هم یک امر ضروری است. زیرا در صورت اختلافات داخلی، مقابله آن‌ها با فشارهای خارجی مشکل خواهد بود و شاید در این صورت کشورهای سه‌گانه از هم جدا شده و خاتمه بیابند ولی هرگاه این سه کشور با هم متحد شوند، از خود به خوبی دفاع خواهند کرد. اگر چنین پیشنهادی به عمل آید، پاکستان از همه پیشتر این پیشنهاد را قبول خواهد کرد. وی گفت مردمان پاکستان، ایران و افغانستان به یک نژاد تعلق دارند و بین آن‌ها رشته‌های عمیق تاریخی و کلتوری وجود دارد و به عقیده وی مردمان این سه کشور برای دفاع در مقابل فشارهای خارجی و سعادت خود این اتحاد را می‌پسندند.»

چند روز بعد، ذوالفقاری سفیر ایران در کابل، هنگام دیدار با سردار نعیم خان – وزیر خارجه دربارهٔ این اظهارات ایوب خان گفتگو کرد. سفیر ایران به نعیم خان گفت که «اتحادی که ایوب خان از آن صحبت کرده، آرزوی همه ماست». نعیم خان گفت: «بله همین‌طور است؛ ولی اکنون موقع چنین کاری نیست. اگر ما در حال حاضر دست به چنین اقدامی بزنیم، نابود خواهیم شد. انجام این عقیده کار امروز و فردا نیست و وقت می‌خواهد.»

در دو دهه اخیر نیز با درخواست ایران برای عضویت ناظر در اتحادیه عرب پیشنهاد تشکیل اتحادیه منطقه‌ای «کشورهای وارث تمدن ایرانی» مطرح شد.

اینا اتحادیه می‌تواند کشورهای وارث تمدن ایرانی شامل ایران، افغانستان، تاجیکستان، پاکستان، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان، ازبکستان، قزاقستان، قرقیزستان، گرجستان و ارمنستان که هزاران سال تاریخ مشترک با یکدیگر دارند و در واقع «ایران فرهنگی» را شامل می‌شوند و عراق و ترکیه و کشورهای حاشیه خلیج فارس را در برگیرد.

دکتر ناصر تکمیل همایون استاد تاریخ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در زمینه  تشکیل چنین اتحادیه ای معتقد است: «عامل اصلی ایجاد اتحادیه های منطقه ای کنونی، اقتصادی، نظامی و دفاعی (سیاسی) است اما عامل تشکیل اتحادیه ای بین ما و کشورهای افغانستان، تاجیکستان، آذربایجان، پاکستان، ازبکستان، ترکمنستان، گرجستان، ارمنستان، قزاقستان و قرقیزستان اشتراکات ریشه ای و عمیق فرهنگی و تاریخی، است و از این رو این اتحادیه، اصیل ترین خواهد شد.»

image_print

همچنین

نوعثمانی‎گری حزب عدالت و توسعه و روح ترکان جوان

داود دشتبانی – از ابتدای به قدرت رسیدن و سپس تثبیت جایگاه حزب عدالت و …